banner9
صفحه اصليدرباره سايتمهندسي ارزشنظام مهندسيتماس با ما                                     «به سایت WWW. KBC. IR ، سایت تخصصی مهندسی برق ایران خوش آمدید.»

    

               برق ساختمان 

 

   سيستم برق واحد هاي مسکونی، تجاري، اداري، درماني، فرهنگي، ..... بايد به صورتي طراحي و اجرا گردد كه از ايمني كامل برخوردار باشد و حداكثر استفاده و راحتي را براي ساكنين تامين نمايد. نور كافي چه به صورت چراغهاي ثابت و يا قابل تغيير مكان در دسترس باشد و ساكنان بايد به سهولت بتوانند چراغها را روشن و يا خاموش كنند بدون اينكه لازم شود در تاريكي با زحمت به دنبال كليدها بگردند و يا مجبور شوند چراغ های غير ضروري را در پشت سر خود روشن باقي بگذارند.

طراحي سيستمهاي برقي اماكن مسكوني و مراكز صنعتي يك فعاليت بسيار معمول مهندسان برق است. اين تخصص غالبا" با كار در صنعت كسب مي شود.

 لوازم و تجهيزات و دستگاهايي در تاسيسات برقي ساختمانها قابل نصب و استفاده خواهد بود كه طبق مشخصات يك يا چند استاندارد ساخته و موفق به اخذ گواهي لازم نيز شده باشند.سيستم الكتريكي منتخب براي كلية ساختمانها عموما" سيستم TN از نوع TN-C-S و يا TN-S مي باشد.

شدت هاي روشنايي مصنوعي براي هر نوع محيط كار بايد بر اساس مقادير ذكر شده در "استاندارد شدت روشنايي داخلي" انتخاب شود. در تهيه طرح تاسيسات برقي ساختمانها، يكي از شرايط مهم، پيش بيني و برآورد هر چه دقيق تر درخواست (تقاضا يا ديماند) يا حداكثر توان مصرفي آن است. روش صحيح تخمين حداكثر درخواست بر اساس محاسبه توان كل نصب شده و اعمال ضرايب همزماني مناسب استوار است، به شرط آنكه تجربيات گذشته، كه از طرحهاي مشابه در محل بدست آمده باشد، اين محاسبه را تاييد كند. پيش بيني حداكثر درخواست، خصوصا" از نظر وسايل و دستگاههاي قابل حمل، روشنايي، تعداد پريزهاي نصب شده، مصارف سرمايش و گرمايش و غيره، به شدت وابسته به عرف و عادت محلي است. لذا در اغلب موارد لازم خواهد بود حداكثر تقاضا بيش از مقادير به دست آمده از راه محاسبه انتخاب شود.

 

    - كليد های برق

 بطور كلي كليدهاي برق به شرح ذيل طبقه بندي مي شود:

1-   برحسب نوع منبع نيرو كه شامل كليدهاي مورد مصرف در برق متناوب (AC) ، برق مستقيم (DC) و هر دو نوع متناوب و مستقيم مي شود.

2-   برحسب نوع اتصال كه شامل كليدهاي يك جهته (يك پل، دو پل، سه پل، سه پل و نول) ، و كليدهاي چند جهته (دو جهته با حالت خاموش، دو مداره، تبديل، تبديل دوپل، صليبي) مي باشد.

3-    برحسب روش به كار انداختن كليد كه شامل كليدهاي گردان، شستي، تكمه فشاري و كششي مي شود.

4-   برحسب درجه حفاظت در برابر اثر زيان آور آب به داخل كليد كه شامل كليدهاي بدون حفاظت معمولي، حفاظت شده در برابر ترشح آب (IPX4) و حفاظت شده در برابر فوران آب (IPX5) خواهد بود.

5-    برحسب روش نصب كه شامل نصب روكار، توكار، نيمه توكار، و تابلويي مي باشد.

6-   برحسب فواصل بين كنتاكتها كه شامل فاصله معمولي و فاصله جزئي(فقط براي برق متناوب) خواهد بود.

7-   برحسب درجه حفاظت در برابر شوك الكتريكي كه شامل كليدهاي بدون پوشش و كليدهاي داراي پوشش (IP2X) مي باشد. (در كليدهاي بدون پوشش حفاظت در برابر شوك الكتريكي به وسيلة محفظه اي كه در آن نصب مي شود تاميين مي گردد)

8-   برحسب روش نصب كليد از نظر طرح ساخت آن كه شامل كليدهايي مي شود كه پوشش يا صفحة درپوش آن بدون جابجايي هادي ها قابل برداشت باشد و يا نباشد.

 

    - اصول و روش های نصب چراغ های روشنايي

1-جزييات ساختماني نصب چراغها بايد دقيقا" مطابق آنچه در نقشه ها نشان داده شده است باشد.

2- محل دقيق نصب چراغها بايد با توجه به محدوديتهايي كه از نظر اسكلت بندي ساختمان و ساير موانع از قبيل شبكه هاي هوا، بلندگو و غيره وجود دارد تعيين شود.

3- محل قرار گرفتن كلية چراغها بايد دقيقا" در محل نصب تعيين شود به نحوي كه امتداد چراغها مخصوصا" در راهروها كاملا" يكسان باشد.

4- كلية چراغهاي سقفي و آويز بايستي در مركز سقفها به نسبتهاي مساوي از ديوار نصب شده و حالت تقارن از يكديگر را حفظ كند. كليه سيم ها و حلقه ها بايد كاملا" در داخل چراغ قرار گيرد.

5- چراغها بايد طوري نصب شوند كه بهترين بازده نوري را داشته باشد.

 

    - تابلوهاي فشار ضعيف

اين تابلوها را مي توان با توجه به محل و موقعيت استقرار نسبت به منبع تغذيه و نقشي كه در سيستم كنترل و توزيع برق ايفا مي كند به ترتيب زير طبقه بندي كرد:

   الف- تابلو اصلي

اين عنوان به تابلويي اطلاق مي شود كه عموما" در پست برق نصب مي شود و به طرف فشار ضعيف ترانسفورماتور متصل است و برق مجموعه را توزيع و كنترل مي كند.

   ب- تابلو نيم اصلي

اين گونه تابلوها برق بلوك ساختماني يا قسمت مستقلي از مجموعه را توزيع و كنترل مي كند. تابلوهاي نام برده از تابلوي اصلي تغذيه مي شود.

   ج- تابلو فرعي تاسيسات و تجهيزات

تابلو فرعي تاسيسات و تجهيزات عبارت از تابلويي است كه براي توزيع و كنترل سيستم برقي خاص مانند موتورخانه، آشپزخانه، رختشويخانه و غيره بكار مي رود. اينگونه تابلوها از تابلو نيم اصلي تغذيه مي شود.

   د- تابلو فرعي روشنايي

تابلو فرعي روشنايي تابلويي است كه برق روشنايي و پريز هاي عمومي مربوط به هر قسمت را توزيع و كنترل مي كند. . اين تابلو نيز از تابلو نيم اصلي تغذيه مي شود.

 

    - سيستم برق اضطراري

سيستمي است كه در مواقع قطع جريان برق عادي با استفاده از يك يا چند مولد برق (معمولا" موتور ديزل و ژنراتور) يا مجموعه اي از باطريها در موارد مجاز، نيروي برق مورد نياز بخشهاي معيني از ساختمان يا مجموعه را تامين نمايد. اينگونه سيستم ها با توجه به نوع كاربرد ممكن است با راه اندازي دستي، خودكار، با وقفه كوتاه يا بدون وقفه باشد.

بطور كلي مولدهاي برق (ديزل-ژنراتور) به اعتبار نوع كاربرد و زمان بهره برداري به شرح ذيل طبقه بندي مي شود:

الف- نوع كاربرد: مولدهاي برق ممكن است براي توليد برق اصلي به عنوان مولد برق دايمي، يا به صورت موازي با شبكه برق اصلي، و يا به منظور توليد نيروي برق اضطراري مورد استفاده قرار گيرد.

ب- زمان بهره برداري: مولدهاي برق ممكن است براي بهره برداري مدت محدود و يا نامحدود طراحي و ساخته شود.

 

    - سيستم برق بدون وقفه (UPS)

سيستمي است كه نيروي برق متناوب اوليه را در برابر هر گونه قطع جريان و نوسانات ولتاژ و فركانس حفاظت مي كند. در مواردي كه عملكرد كليدهاي انتقال بار، راه اندازي يا توقف موتورها، اثرات القايي رعد و برق و عوامل بي شمار ديگر باعث قطع جريان برق و ايجاد نوسانات ولتاژ و فركانس شده و موجب بروز اختلال در كار سيستمهاي كامپيوتر و ميكروپروسسورها مي شود بايد از سيستم برق بدون وقفه استفاده شود.

 

    - موارد استفاده از نيروي برق اضطراري

 در موارد زير براي تامين مصارف اضطراري و ايمني، بايد نيروي برق به كمك مولدهايي كه معمولا" نيروي محرك آن موتورهاي ديزل است، در محل توليد شود:

الف- ساختمانهاي عمومي كه نوع فعاليت آن به گونه اي است كه قطع برق ممكن است خطر يا خسارات جبران ناپذيري بيافريند.

ب- بيمارستانها و مراكز بهداشتي با توجه به نوع فعاليت آن.

ج- سردخانه هاي بزرگ

د- مراكز صنعتي كه قطع برق طولاني مدت در آن ممكن است موجب خسارت جبران ناپذير شود.

ه- هر نوع ساختمان، مجموعه يا مركز ديگري كه به تشخيص مقامات ذيصلاح بايد داراي برق اضطراري باشد.

 

- عمده ترين موارد تامين برق با استفاده از سيستم برق اضطراري در ساختمانها به قرار زير است:

   1- تامين روشنايي براي خروج ايمن و جلوگيري از ايجاد وحشت و هراس در ساختمانهاي عمومي مانند بيمارستانها و مراكز درماني، هتلها، سينماها، مراكز ورزشي و مانند آن.

   2- تامين نيروي برق براي سيستم تهويه در مواردي كه براي حفاظت از جان انسان ضروري است.

   3- تغذيه سيستم رديابي و اعلام حريق.

   4- تامين برق آسانسورها.

   5- نيرورساني به پمپهاي آتش نشاني.

   6- تامين برق سيستمهاي ارتباطي ايمني عمومي.

   7- تامين نيروي برق براي فرايندهاي صنعتي كه قطع برق موجب به مخاطره افتادن زندگي يا تندرستي انسان شود و يا موجب خسارت به ماشين آلات و فرايندهاي نامبرده گردد.

 

    -سيستم حفاظت در برابر آذرخش (صاعقه)

 به منظور حفاظت ساختمانهاي بلند، بناهاي تجمعي، بناهاي درماني/ مراقبتي، بناهاي صنعتي و سازه هايي از قبيل برجها، دودكشها، مناره ها، خطوط انتقال نيرو، پالايشگاه ها و مانند آن در برابر آذرخش، بايد با توجه به ارزيابي خطر صاعقه در طرح و اجراي كليه بناهاي مرتفع و تاسيسات مزبور سيستمهاي حفاظت در برابر آذرخش (برقگير حفاظتي) متناسب با مورد كاربرد پيش بيني و اجرا شود.

اصول محافظت ساختمانها و ديگر تاسيسات مورد نظر، در برابر آذرخش بر اساس جذب، هدايت و دفع بار الكتريكي به زمين از طريق مسير عبور جريان برق جداگانه با حداقل مقاومت و بدون اينكه خطري ايجاد كند استوار مي باشد، كه ممكن است شامل سيستمهاي حفاظت بيروني و دروني باشد. مسير مذكور شامل پايانه هاي هوايي، شكه هادي ها، پايانه هاي زميني يا چاه هاي اتصال زمين مي باشد.

 

- به طور كلي برقگيرهايي كه معمولا" براي محافظت خارجي ساختمانها و ديگر تاسيسات، ممكن است به كار برده شود به قرار زير است:

   الف- برقگير قفس فاراده يا شكلي از آن

اين نوع برقگير شامل تعدادي پايانه هوايي (ميله هاي برقگير فرانكلين) مي باشد كه بر روي سطوح مرتفع پشت بام ساختمانهاي مختلف و يا در بلندترين قسمت برج و ديگر تاسيسات مشابه نصب و به وسيلة شبكه تسمه مسي به يكديگر مرتبط و از يك و يا چند نقطه مختلف با استفاده از تسمه يا سيم لخت به سيستم پايانه هاي زميني (شبكه اتصال زمين) مربوط متصل مي شود.

   ب- برقگير مولد برق اوليه موسوم به الكترونيك

اين نوع برقگير شامل يك يا تعدادي پايانه هوايي الكترونيك با ملحقات و اتصالات مربوطه مي باشد، كه بر حسب مورد ممكن است در مركز بلندترين قسمت پشت بام، برج، دودكش و ديگر تاسيسات مشابه، و يا بر روي سطوح مرتفع ساختمان مورد حفاظت بر روي پايه مربوط نصب و به وسيله تسمه و يا سيم مسي لخت به يكديگر مرتبط و سپس از يك يا چند نقطه مختلف به سيستم پايانه هاي زميني (شبكه اتصال زمين) متصل شود. شعاع فضاي محافظت شده از مركز هر برقگير الكترونيك بستگي به مدل، ساختمان، ارتفاع نصب، و موارد كاربرد آن دارد.

 

    - تاسيسات جريان ضعيف

تاسيسات جريان ضعيف شامل سيستمهاي زير مي باشد:

-       اعلام حريق.

-       آنتن مركزي تلويزيون.

-       تلفن، تلكس، فاكس و نظاير اين.

-       پخش صوت، پيام رساني.

-       زنگ اخبار، احضار، ارتباط با در ورودي (دربازكن).

-       سيستم كنترل تردد.

-       سيستمهاي ديگر (دوربين مدار بسته، دزدگير، ساعت مركزي و غيره).

مدارهاي هر يك از سيستمهاي جريان ضعيف بايد، جز در مواردي كه مجاز اعلام مي شود، به طور مستقل كشيده شود و نبايد با مدارهاي سيستمهاي ديگر، بخصوص با مدارهاي قدرت (روشنايي، پري، موتور و غيره) يكجا كشيده شود. مقصود اين است كه نبايد از رشته هاي مختلف يك كابل يا هاديهاي كشيده شده در يك لوله، براي سيستمهاي مختلف يا مدارهاي قدرت استفاده شود.

كابلهاي مربوط به هر سيستم بايد از نظر قطر يا سطح مقطع و ساختمان آن براي سيستم مورد نظر مناسب باشد.ضمن اينكه دفن كابلهاي جريان ضعيف در زمين به شرطي مجاز خواهد بود كه ساختمان كابل براي اين كار مناسب باشد.

 

    - سيستم اعلام حريق

 مراكز سيستم اعلام حريق بايد از نوع تحت مراقبت دائم باشد، به گونه اي كه عمل يكي از دتكتورها سبب برهم خوردن تعادل مدار و در نتيجه اعلام حريق در آن مدار شود.

مركز سيستم اعلام حريق بايد در محلي كه خارج از دسترس عموم است نصب شود و تحت مراقبت دائم باشد.كلية مدارهاي سيستم اعلام حريق بايد مستقل از ساير سيستمها كشيده شود و فقط در مواردي كه بين مركز اعلام حريق و ايستگاه آتش نشاني ارتباط وجود دارد، مي توان از مدارهاي سيستم تلفن براي اين منظور استفاده كرد.

در ساختمانهايي كه به سيستم اعلام حريق مجهز مي شوند، علاوه بر محلهاي نصب دتكتورها بر حسب ضرورت، در محلهاي زير نيز بايد دتكتور دودي نصب شود:

   الف- اتاقهاي ترانسفورماتور، اتاقهاي تابلوها(اتاقهاي برق).

   ب- اتاقهاي مربوط به تاسيسات مكانيكي.

   ج- موتورخانه آسانسور و اتاقك آسانسور.

   د- كريدورها و راه پله ها.

   ه- اتاق مركز تلفن و سيستمهاي جريان ضعيف.

نوع وسايل صوتي اعلام حريق (آژير، بوق، زنگ و نظاير آن) و محل نصب آنها با يد به گونه اي باشد كه هنگام بروز حريق، صداي آنها به سهولت در دورترين نقاط ساختمان قابل شنيدن باشد.

(منابع: 1-مبحث 13 مقررات ملي ساختمان ايران  -2- نشريه 110 معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري     -3- مهندسي تاسيسات الكتريك - تاليف دكتر حسن كلهُر)

    برو به بالاي صفحه